Mâtürîdî

853 - 944

Abu Mansur al-Mâtürîdî (genellikle kısaca Mâtürîdî olarak anılır), 9. yüzyıl sonu ile 10. yüzyıl ortalarında yaşamış önde gelen bir İslâmî kelâm âlimi ve Mâtürîdî mezhebinin kurucusudur. Semerkant yakınlarında doğduğu ve 944 civarında vefat ettiği kabul edilen Mâtürîdî, Ehl-i Sünnet’in özellikle Hanefî müntesipleri arasında rasyonel akıl yürütmeyi vahiy ile uzlaştıran bir yaklaşım geliştirmiştir. Onun döneminde kelâmı sistematik bir disiplin hâline getirme çabaları, teolojik tartışmalarda akıl ve nakil arasındaki dengeyi vurgulamasıyla dikkat çeker. Mâtürîdî’nin eserleri ve öğretileri, özellikle Sünnî Hanefî çevrelerde uzun süre belirleyici olmuştur; Mâtürîdîlik, Osmanlılar, Orta Asya ve Güney Asya’daki birçok Hanefî âlim tarafından benimsenmiş ve gelişmiştir. Kendisine genellikle akla dayalı tetkik ve tevhid, nübüvvet, kader gibi temel itikadi meselelerdeki analitik yaklaşımları ile atfedilen eserler bulunur; örneğin kendisine atfedilen Kitâb al-Tawhîd gibi çalışmaları hem kelâm hem de tefsir sahalarında etkili olmuştur. Mâtürîdî’nin mirası, İslâm düşünce tarihinde akıl-vahiy ilişkisini yorumlama biçimi ve mezhepî kimliklerin oluşumundaki rolüyle hâlen değerlendirilmeye devam etmektedir.