Ruhullah Humeyni

1902 - 1989

Ruhollah Mūsavī Humeyni (genellikle Ruhollah Khomeini olarak bilinir), 20. yüzyılın ortalarında ve sonlarında İran siyasetinde belirleyici rol oynayan Şii din adamı, teorisyen ve devrim lideridir. 24 Eylül 1902'de İran'ın Khomein kentinde dinî bir ailede doğmuş, Tahran, Kum ve Necef'te medrese eğitimi alarak yüksek dinî rütbeye ulaşmıştır. Uzun yıllar boyunca Pehlevi monarşisini ve Batı etkisini eleştirmesi nedeniyle siyasal muhalefetin önde gelen isimlerinden biri olmuş, 1960'lar ve 1970'lerde artan baskılar sonucunda sürgün edilmiş ve Irak ile Fransa'da sürgünde yaşamıştır. 1979'da ülkesine dönüşü, Şah Muhammed Rıza Pehlevi'nin devrilmesiyle sonuçlanan İran İslam Devrimi'nin kilit anıdır. Devrimin ardından Humeyni, İslam Cumhuriyeti'nin kurucu lideri ve ilk Yüksek Lider (Supreme Leader) olarak devletin hem dinî hem de siyasi yapısını yeniden şekillendirmiştir. Velayat-e fakih (fıkıh temelli velayet) ilkesini devletin kurucu mekanızması haline getirmiş, ayrıca 1980–1988 İran–Irak Savaşı döneminde ülkenin siyasetinde merkezi bir otorite olarak rol oynamıştır. Humeyni'nin mirası, İran'da dinî otoritenin güçlenmesi, sosyal ve kültürel dönüşümler ile insan hakları, ifade özgürlüğü ve dış politika bağlamında tartışmalı bir miras bırakmıştır.