Mehmed Zahid Kotku

1897 - 1980

Mehmed Zahid Kotku (1897–1980), Türkiye’de Nakşibendi tarikatının önde gelen şeyhlerinden biri ve İstanbul’daki İskenderpaşa cemaatinin uzun süreli lideri olarak tanınır. Geleneksel tasavvufi eğitimle yoğrulmuş bir dini repertuvara sahip olan Kotku, cami ve tekke çevresinde yetişen halka dönük vaazları, ahlaki öğretileri ve toplumsal yönelimleriyle bilinir; İskenderpaşa camisinde verdiği dersler ve sohbetlerle geniş bir takipçi kitlesi oluşturmuştur. Dini pratiği, Şeriat ölçüleri içinde tasavvufi disipline vurgu yapması ve günlük hayatın ahlakileştirilmesine verdiği önemle karakterizedir. Kotku’nun etkisi yalnızca tasavvufi çevrelerle sınırlı kalmamış, 1960’lar ve 1970’lerde ortaya çıkan muhafazakâr ve İslami siyasete de dolaylı katkılarda bulunmuştur; özellikle bazı siyasi ve entelektüel çevrelerden yetişen isimlerle kurduğu yakın bağlar, onun kamu hayatı üzerindeki nüfuzunu pekiştirmiştir. Vaaz, mektup ve sohbetlerinden derlenen eser ve kayıtlar, onun eğitim anlayışı ve cemaat inşası yöntemleri hakkında kaynak teşkil eder. 1980 yılında vefatından sonra İskenderpaşa hareketinin kurumsal ve kültürel etkileri Türkiye’de devam etmiş, Kotku’nun mirası hem dindar muhafazakâr çevrelerde hem de modern Türk dinî hareketleri bağlamında tartışılmaya devam etmiştir.