Baruch Spinoza
1632 - 1677
Baruch Spinoza (1632–1677), Portekiz kökenli bir Yahudi ailede Amsterdam’da doğmuş ve modern Batı felsefesinin en etkili figürlerinden biri olarak kabul edilmiştir. Latince yayınladığı eserlerinde akılcı yöntemleri kullanarak Tanrı, doğa, özgür irade ve etik üzerine radikal görüşler geliştirmiştir; en bilinen eseri Ethica, ordine geometrico demonstrata (Etika) olup geometrideki aksiyomatik yöntemi felsefeye uygulamasıyla dikkat çeker. Spinoza, “Deus sive Natura” (Tanrı ya da Doğa) ifadesiyle özetlenen tekil öz (substance) anlayışını savunmuş, bunun sonucunda tanrının doğa ile özdeşleştiği bir panteist monizm öne sürmüştür. Gençlik döneminde Amsterdam Yahudi topluluğundan aforoz edilmiş, yaşamı boyunca optik ve cam işçiliğiyle geçimini sağlamıştır; aynı zamanda dönemin entelektüel çevreleriyle yazışmalar yürütmüş ve fikirleri zaman içinde Avrupa aydınlanmasını etkilemiştir. Siyasi ve dinsel özgürlük, düşünce serbestliği ve metin eleştirisi üzerine geliştirdiği görüşler, modern etik, din felsefesi ve siyaset düşüncesi üzerinde kalıcı etki bırakmıştır. Sağlık sorunları nedeniyle nispeten görece mütevazı bir yaşam sürmüş, 21 Şubat 1677'de The Hague'de ölmüştür.
Sözler (14)
"Ben, dünyanın yasalara dayalı uyumunda kendini açığa vuran Spinoza’nın Tanrı’sına inanıyorum, insanlığın işlerini yapan ve kaderi belirleyen bir Tanrı’ya değil. — Albert Einstein"
"Tecrübemiz çoğu zamanlarda göstermektedir ki, insanların en az söz geçirebildikleri şey, kendi dilleridir.Lev Tolstoy, Bilgelik Kitabı, AZ Kitap, s. 245"
"Tanımak, anlamak, harekete geçmek gerekir. Dünya hayal kurmak için değil, başka bir şekle dönüştürmek içindir."
"Eğer aşağı doğru akan bir su düşünebilen bir varlık olsaydı, kendi özgür istenci ve iradesiyle aşağı doğru akmakta olduğunu düşünürdü."
"Doğada herhangi bir şey bize gülünç, saçma ya da kötü gelirse, bunun nedeni nesneler üstünde yalnızca sınırlı bilgi sahibi olmamızdır, doğanın bir bütün olarak düzeni ve tutarlılığını bilmediğimizdend…"
"Bir hükümet söz özgürlüğünü ne kadar kısmaya çalışırsa, ona o kadar karşı konur; bu karşı çıkış elbette açıkgözlülerce değil, iyi eğitimin, sağlam ahlakın ve erdemin daha özgür yaptığı kişilerce olur.…"
