Adnan Menderes
1899 - 1961
Adnan Menderes (1899–1961), Türkiye Cumhuriyeti'nin çok partili dönemde öne çıkan siyasi liderlerinden ve Demokrat Parti'nin kurucularından biridir. 1950-1960 yılları arasında kesintisiz olarak başbakanlık yapmış olan Menderes, iktidarı döneminde ekonomik liberalizasyon, tarım ve köy kalkınması, altyapı projeleri ile kırsal alana yönelik hizmetlerin yaygınlaştırılması gibi uygulamalarla tanınmıştır. Halk arasında popüler bir figür olan Menderes, demokratik çoğulculuğun güçlenmesiyle birlikte Türkiye siyasetinin önemli aktörlerinden biri haline gelmiştir. Menderes’in iktidarı aynı zamanda artan siyasi gerilimler, muhalefetle çatışmalar ve basın üzerinde zaman zaman uygulanan kısıtlamalarla da anılmıştır. 27 Mayıs 1960 askerî darbesinin ardından tutuklanmış, Yassıada'da yapılan duruşmalarda yargılanmış ve 17 Eylül 1961'de idam edilmiştir. Ölümü, Türk siyaset tarihinde uzun süre tartışılan ve kutuplaştıran bir dönemin sembolü olmuştur. Bugün Adnan Menderes, hem demokratikleşme girişimleri hem de otoriterleşme eleştirileri bağlamında tarihsel olarak önem verilen, tartışmalı ama merkezi bir figür olarak anılmaktadır.
Sözler (14)
"Ne olurdu Menderes; tarihî şahsiyet hâline gelmiş ve Atatürk'ün en yakın arkadaşı olan, uzun süre başbakanlık ve cumhurbaşkanlığı yapmış İsmet İnönü'ye gerekli saygıyı gösterse, konuşmalarını daha ölç…"
"Ben çok hasta olduğum ve siyasetle alakasız bulunduğum halde, Adnan Menderes gibi bir İslam kahramanı ile bir sohbet etmek isterdim."
"Ah Ethem ah!... Bizim neyimize gerek politika... Serbest Fırka’ya girdik, yüzümüze gözümüze bulaştırdık. Aydınlılar'a çok ıstıraba neden olduk. Demokrat Parti’ye girdik, bütün gayretimizle, bütün sami…"
"Türk milleti Müslüman'dır ve Müslüman kalacaktır. Bu memlekette din hürriyetine tecavüz etmek kimsenin haddi değildir. Hakiki mümin ve samimi Müslüman olanlar din hürriyetinden tamamen emin olabilirle…"
"Bütün seçimlerde mağlup olurlar, yine de memleket bizimledir, derler. Hükümet işlerinde şimdiye kadar hiçbir başarı göstermemişlerdir. Gölge etmesinler, biz başka ihsan istemiyoruz."
"Uzun seneler bir fetih hakkı olarak bu memlekete sahip oldukları zannında olanlar, hayatlarının ileri devresinde ruhlarına girmiş olan bu kanaati değiştirmek imkânını bulamazlar. Kendileri, Allah tara…"
"Bize göre hususi mülkiyet ve şahsi hürriyete dayanan bir iktisat rejiminde, iktisadi sahanın asıl olarak ferde veya şirket halinde hususi teşebbüse ait olması lazımdır."
"Biz Atatürk'ü, Türk milletinin en aziz ve eşsiz bir varlığı olarak vicdanlarımıza gömmüşüzdür, başımızın tacı ittihaz etmişizdir ve onu daima Türk Milletini birleştirecek en kutsi, en aziz hâtıra olar…"
"Beş parasız ve bir sandalyesiz kurulmuş olan Demokrat Parti, dört senede iktidarı ele geçirecek kadar muazzam bir kudretin sahibi olmuştur; bütün baskılara rağmen iktidara gelebilecek kadar muazzam bi…"
