Cemil Meriç
1916 - 1987
Cemil Meriç (1916–1987), Türkiye’nin önde gelen deneme yazarlarından, çevirmenlerinden ve fikir insanlarından biridir. Modern Türk düşüncesinin şekillenmesinde önemli rol oynayan Meriç, kültürlerarası analizleri, Batı ile Doğu arasındaki etkileşimlere dair eleştirel bakışı ve üslubunda görülen yoğun tarihsel ve edebi birikimle tanınır. En çok okunan eserleri arasında derlemeler biçiminde yayımlanan denemeleri “Bu Ülke” dizisi yer alır; bu metinlerde millî-manevi değerler, medeniyet tartışmaları ve entelektüel eleştiriler ön plana çıkar. Edebiyat ve düşünce dünyasına katkıları çevirmenlik çalışmalarıyla da desteklenmiştir; Avrupa düşünürlerinin metinlerini Türkçeye kazandırarak fikir tarihinin yerel tartışmalarla buluşmasına aracılık etmiştir. Yazılarında tarih, edebiyat, felsefe ve sosyolojiyi birbirine bağlayan disiplinlerarası bir yaklaşım sergilemiş; dilin ve kültürün önemine dair keskin tespitleriyle kuşaklar boyunca okunmuş ve tartışılmıştır. Türkiye’deki entelektüel geleneğin şekillenmesine yaptığı katkı, akademi dışı önemli bir miras olarak değerlendirilir. Meriç, fikir hayatındaki özgün konumuyla hem eleştirildi hem takdir edildi; eserleri günümüzde de kültür-siyaset tartışmalarında atıf yapılan temel kaynaklar arasında yer alır.
Sözler (96)
"Söz, iki sonsuz arasında bir çırpınış."
"Din, bir susuzluk, sonsuza karşı duyulan özlem. Bilgi değil, aşk. Aşk öğretilir mi? Dini mektebe sokmak yanlış."
"Kronoloji: Aptalların tarihi."
"Dahi, münzevi bir yıldız; anasız doğan çocuk, anasız doğan ve zürriyetsiz ölen. Zirveden zirveye akseden şarkı."
"Deha tabiatın en tehlikeli armağanı... Dahinin tabiat üstü bir yardımcısı yok. Tek yardımcısı beyni."
"Bulutları dağıtan bir rüzgâr. Teolojinin sisleri arkasında çakan bir şimşek. Akıl, seziş. İkisi de zirvededir. Bir filozof bir kartal gibi yükselir bulutlara. Diğer zirveye tırnakları ile tırmanır."
"Yaratan'ın elinden çıkarken her şey güzelmiş, kime göre güzel? Evren bir ham madde deposu. Her şeyi biçimlendiren insan; güzel de iyi de insan icadı."
"Tarihin mimarı: İsyan; kadere, zamana, insana."
"Tarihi yaratan, fertle yığın arasındaki anlaşmazlık."
"Kahkahası baykuşun ulumasından farksız, yakın harabelerin rüyasıyla sermest bir baykuş... Bu çökmeğe hazır medeniyet üç sütun üzerinde duruyor; süngü, açlık, fuhuş. Fransa yorgundur, zaferden yorgun, …"
"Rasyonelden irrasyonele itildiğimizin farkı da değiliz... Belki de medeniyet uyuyor ve zaman zaman rüya görüyor."
"Şiddeti yok eden şiddet, yalanların en alçakçası değilse vehimlerin en şairanesi. Her kavganın ezelî mazereti: Son kavga olmak."
