İbrahim Müteferrika

1674 - 1745

İbrahim Müteferrika (yak. 1674–1745), Osmanlı İmparatorluğu'nda modern anlamda matbaacılığı kurumlaştıran Macar asıllı Osmanlı devlet adamı ve yayıncıdır. Transilvanya kökenli olduğu ve genç yaşta İslamiyet’i kabul ederek Osmanlı hizmetine girdiği kabul edilir; devlet kademelerinde görev yapmış ve müteferrika (bir tür rütbe/lakap) unvanını kullanmıştır. 18. yüzyıl Osmanlı aydınlanma ortamı içinde yer alan Müteferrika, özellikle III. Ahmed dönemi ve Lâle Devri ile ilişkilendirilir. 1727’de padişah izniyle İstanbul’da kurduğu matbaa ile Osmanlı dünyasında ilk Müslüman işletmeci olarak baskı faaliyetlerini başlatmıştır. Yaklaşık 1729–1742 yılları arasında coğrafya, tarih, dinî ve dilbilgisi alanlarında yaklaşık on yedi eser yayımlamış; hareketi yazılı bilginin yayılımını hızlandırmış ve tartışmalara yol açmıştır. Geleneksel ulema çevrelerinden gelen itirazlara rağmen Müteferrika’nın çalışmaları, Osmanlı toplumunda bilginin yeniden üretimi ve modernleşme sürecinin erken evrelerine katkıda bulunmuştur. Bugün, Osmanlı matbaacılığının öncüsü ve Osmanlı kültürel modernleşmesinin simge isimlerinden biri olarak anılmaktadır.