Nizâmülmülk

1018 - 1092

Nizâmülmülk (doğum: 1018, Tus – ölüm: 1092), Büyük Selçuklu Devleti'nin en etkili vezirlerinden biri olarak kabul edilen devlet adamıdır. Alp Arslan ve Melikşah dönemlerinde uzun yıllar devlet yönetiminde kilit roller üstlenmiş, merkezî idarenin örgütlenmesi, vergilendirme ve eyalet yönetimi ile ilgili düzenlemeler yaparak Selçuklu bürokrasisinin modernleşmesine önemli katkılarda bulunmuştur. Yönetimdeki etkisi yalnızca saray içi politika ile sınırlı kalmamış; devlet mekanizmalarının işleyişini kalıcı kılacak kurumlar inşa etmiştir. Nizâmülmülk, özellikle Siyasatname adlı eseriyle tanınır; bu eser siyaset, yönetim ve ahlâk üzerine nasihatler içeren ve dönemin yöneticilerine rehberlik eden bir kaynak olarak önem taşır. Ayrıca Nizâmiyye medreselerinin kurulmasında öncü rol oynamış, bu medreseler İslam dünyasında yüksek öğrenim kurumlarının gelişimine katkıda bulunmuştur. 1092 yılında suikast sonucu hayatını kaybetmesi, dönem politikasının çetin doğasını gösterir; geride bıraktığı idari düzenlemeler ve eğitim kurumları ise hem Selçuklu hem de sonraki dönemlerde kalıcı etki bırakmıştır.