Firdevsî
940 - 1020
Hakim Ebu'l-Qâsim Ferdowsî Tûsî (genellikle Ferdowsî ya da Türkçede Firdevsî olarak anılır), 10. yüzyılın sonlarında Sasani sonrası İran coğrafyasında doğmuş ve klasik Fars edebiyatının en önemli figürlerinden biri haline gelmiş epik şairdir. Doğum yeri olarak geleneksel kaynaklar Tus (günümüzde İran'ın Hemedan civarı) olarak verir; yaşamı ve kariyeri dönemin siyasi değişimleriyle örtüşür. En bilinen eseri Şahname (Şahlar Kitabı) olup, yaklaşık 60.000 beyitten oluşan bu destan, İran tarihini, mitolojisini ve kahramanlık anlatılarını Farsça ölçülerle bir araya getirir. Ferdowsî, Şahname'yi yüzyıllar boyunca sözlü ve yazılı biçimde aktarılan hikâyeleri derleyerek ve Fars dilinin söz varlığını koruyup zenginleştirerek oluşturmuştur; eserin tamamlanması geleneksel olarak miladi 1010 civarına tarihlenir. Eserinin dilsel ve kültürel etkisi, İran ve Türk dünyasında millî kimlik ve edebî dilin şekillenmesinde belirleyici olmuştur. Ferdowsî'nin yaşamı, şiirinin tarihi kaynaklaştırma ve dilsel koruma çabaları nedeniyle hem edebiyat hem de tarihi araştırmalarda merkezi bir rol oynar; ölüm tarihi geleneksel kaynaklarda 1020 olarak kabul edilir ve mirası çağlar boyu saygıyla anılmıştır.
Sözler (18)
"Sırtında tohum taşıyan karıncaya işkence etme, çünkü o yaratık canlıdır ve hayat onun için tatlıdır."
"Eğer kalbin yanlış yollara sapıyorsa bil ki, yeryüzünde sana kalbinden başkası düşman değildir."
"Zehir balla sevgi de düşmanlıkla beraber gelir."
"Kedersiz acısız olan var mı."
"İnsanın düşmanlarını sevindirecek şekilde yaşamasındansa şerefiyle ölmesi daha iyidir."
"Küçük çocukların derdini küçük görmemeli."
"Ateşten insana serinlik gelir mi?"
"Ey dünya! Sen baştan başa ıstırapla dolusun, mutluluktan yana bomboşsun; hiçbir akıllı kimse sende mesut olmamıştır."
"Gençlik ilkbahar gibidir, yaşlılık ise kışa benzer, öyle bir kış ki, arkasından bahar gelmez."
