Deniz Gezmiş
1947 - 1972
Deniz Gezmiş (27 Şubat 1947 – 6 Mayıs 1972), Türkiye’de 1960’ların sonu ve 1970’lerin başında etkili olan sol öğrenci hareketlerinin önde gelen isimlerinden biridir. Ankara yakınlarındaki Ayaş’ta doğmuş; gençlik yıllarında siyaset ve toplumsal adalet konularına yönelmiş, dönemin radikal sol eğilimli akımları içinde aktif görevler üstlenmiştir. Gezmiş, dönemin baskın politik atmosferi içinde hem ulusal hem de uluslararası sol fikirlerden etkilenmiş; Türkiye’de toplumsal değişim hedefleyen eylemlerde liderlik rolüyle tanınmıştır. Deniz Gezmiş, Hüseyin İnan ve Yusuf Aslan ile birlikte kurduğu iddialarla anılan yapılanmalar ve etkinlikler nedeniyle siyasi ve hukuki mücadelelere konu oldu. 1971 sonrasında yakalanıp yargılanmış ve 1972 yılında idam edildi; idamı hem Türkiye içinde hem de uluslararası kamuoyunda geniş yankı buldu. Ölümü, sonraki yıllarda sol hareketlerin simgelerinden biri haline geldi; anısı, farklı siyasi görüşlerden gelen kesimlerce tartışmalı olmakla birlikte gençlik, direniş ve devrimci eylem bağlamlarında sıkça anılmaktadır. Tarihsel rolü, ideolojik değerlendirmeler ve toplumsal etkileri bakımından akademik ve popüler kaynaklarda yoğun biçimde incelenmiştir.
Sözler (16)
""Türkiye halkları" diye bağırıp soygunculuk yapan geri zekalı bir anarşiste "İkinci Atatürk" diyen haysiyetsiz insanlar görüldü."
"Parkamı, botlarımı çıkarmayacağım. Ölüm gömleğini giydirecekler, giymeyeceğim. Tıraş olmayacağım. Bir sigara yakacağım, üstüne demli bir çay içeceğim."
"Yalnız biz varlığımızı hiçbir karşılık beklemeden esasen Türk halkına armağan etmiş bulunuyoruz ve Türk halkı ve devletin bağımsızlığına armağan etmiş bulunmaktayız."
"Ben şunu iddia ediyorum ki hareketimiz tamamen anayasal bir harekettir. Anayasa'nın başlangıç ilkesinde belirtilen ulusun zulme karşı direnme hakkını kullandık. Bu sebeple anayasal bir davranışta bulu…"
"Ve tarih bir gün benim haklı olduğumu yazacaktır. Benim öğrenci olaylarına katılmama kimse mâni olamaz. Öğrenci olarak değil, devrimci olarak mücadele ediyorum. Emperyalizme, ağalığa karşı nerede müca…"
"Öteden beri arz etmiş olduğum gibi bu ülkede Anayasa'yı en fazla savunanlar bizleriz. Anayasa'yı ihlal edenlerse ortadadır. Anayasa'nın uygulanmasını isteyen gene bizleriz."
"Fikir özgürlüğünü ve Anayasa'yı paravan yapanlar, önceden Atatürkçü geçinirken onun fikir ve şahsiyetini de küçük görmeye başladılar, sadece Mustafa Kemal tarafını beğeniyorlardı. "suçlamasını kesin o…"
"Biz hiçbir zaman bütün çabamıza rağmen Türkiye'nin bağımsızlığını temin edemedik."
"101 tane Amerikan üssünün bulunduğu ülkede bizim millî bütünlüğü bozmak istemekle itham edilmemiz gülünç olmaktadır."
"Son anda, yaptıklarımdan en ufak bir pişmanlık duymadığımı belirtir; seni, annemi, ağabeyimi ve kardeşimi devrimciliğimin olanca ateşiyle kucaklarım."
"Karakollarda işkence gören bizler olduk. Meydanlarda kurşunlanan yine bizler olduk. Bakanların emriyle hapishanelere atılan bizler olduk. Buna rağmen kişi güvenliğini bozan olmakla itham ediliyoruz. Y…"
"İnsanlar doğar, büyür, yaşar, ölürler. Önemli olan çok yaşamak değil, yaşadığı süre içinde fazla şeyler yapabilmektir."
