Epiktetos
50 - 135
Epiktetos (yak. M.S. 50–135), Antik dönemin önde gelen Stoacı filozoflarından biridir. Hierapolis’te köle olarak doğmuş, Roma’da Musonios Rufos’un öğrencisi olmuş ve daha sonra özgürlüğüne kavuşmuştur. Nero ve Domitian dönemlerinde yaşanan politik gelişmeler nedeniyle Roma’dan sürgün edilip Yunanistan’daki Nikopolis’e yerleşmiş ve burada uzun yıllar bir felsefe okulu yönetmiştir. Kendi yazılı eserleri günümüze ulaşmamış; düşünceleri ve dersleri büyük oranda öğrencisi Arrianos tarafından kaydedilen Discourses (Konuşmalar) ve Enchiridion (Elkitabı) aracılığıyla bilinmektedir. Epiktetos’un merkezi öğretisi, insanın kontrolü altında olan ile olmayanı ayırt etme ilkesi üzerinedir (prohairesis). Ona göre erdem tek gerçek iyi olup, dışsal koşullar ehemmiyetsizdir; mutlak kontrolümüz yalnızca niyetimiz ve seçimlerimizdedir. Pratik etiği, tutumların ve algının dönüşümü yoluyla ruhsal özerkliğe ulaşmayı vurgular. Bu yaklaşım, antik dönemde ve sonrasında ahlaki düşünce üzerinde geniş etkiler bırakmış; Rönesans’tan modern bilişsel-davranışçı terapilere kadar çeşitli alanlarda referans alınmıştır. Epiktetos’un sadelik ve uygulamaya dönük öğretileri, çağdaş stoacılık ve kişisel gelişim literatüründe hâlen canlı bir miras bırakmaktadır.
Sözler (72)
"Sahip olmadığı şeylere üzülmeyen ve sahip olduklarına sevinen, akıllı bir insandır."
"Şimdiden sonra kendine yalnızken de olsa, başkalarıyla birlikte iken de olsa, hiç değişmeyecek bir kişilik ve her zaman boyun eğeceğin ahlak kuralları bul."
"Filozof; Arzularının peşinde sürüklenmeyen ve kaçınmak istediklerinden uzak kalmayı başaran kişidir, Böylelikle zorluğa düşmekten, korkmadan kararsızlık ve endişelere girmeden yaşamını sürdürür. Ve ey…"
"Felsefede, politikada, edebiyatta ya da herhangi bir sanatta olağanüstü olan tüm insanlar, melankoliktir."
"Bana "Ben sana zarar verebilirim, tekme atabilirim" dersen bil ki insana degil, eşek ve ata uygun bir özellikle övünüyorsun."
"İnsanın hakiki asaleti faziletten gelir, doğuştan değil."
"Yalnız özgür insanların eğitilmesi gerektiğini söyleyen çoğunluğa değil, yalnız eğitimlilerin özgür olduğunu söyleyen düşünürlere inanmalıyız."
"Öfkelenmek ve sızlanmak ahlaka aykırıdır."
"Olaylar önemli değildir; onları algılayışımız önemlidir."
"Okula dingin bir zihinle ve bütün kafa karışıklıklarından kurtularak gelecek olursan aklının nasıl bir güce sahip olduğunu anlarsın."
"Hiçbir siyasi otorite kendi sistemini sarsıcı eseri sansür uygulamadan izin vermez."
"Her sanat, öğrenildiği zaman, sahibine bir iş yükler."
"Hayatında olup biten şeylerin, dilediğin şekilde olmasını isteme: nasıl oluyorlarsa, öyle olmalarını iste. Böylece her zaman mutlu olursun."
"Kim ki kendisinin efendisi değildir, özgür değildir."
"Beni Anisthenes özgür kılmıştır, asla bir köle olmadım."
"Bir insanın bildiğini zannetiği bir şeyi, öğrenmesi imkansızdır."
"Bir kinik aynı gücü ve yetkiyi ancak sahip olduğu vicdandan elde edebilir."
"Bir ahmağı ne ikna edebilir, ne de caydırabilirsin."
"Size ait olmayan şeylerin sizi rahatsız etmelerine izin vermeyin."
