Epiktetos
50 - 135
Epiktetos (yak. M.S. 50–135), Antik dönemin önde gelen Stoacı filozoflarından biridir. Hierapolis’te köle olarak doğmuş, Roma’da Musonios Rufos’un öğrencisi olmuş ve daha sonra özgürlüğüne kavuşmuştur. Nero ve Domitian dönemlerinde yaşanan politik gelişmeler nedeniyle Roma’dan sürgün edilip Yunanistan’daki Nikopolis’e yerleşmiş ve burada uzun yıllar bir felsefe okulu yönetmiştir. Kendi yazılı eserleri günümüze ulaşmamış; düşünceleri ve dersleri büyük oranda öğrencisi Arrianos tarafından kaydedilen Discourses (Konuşmalar) ve Enchiridion (Elkitabı) aracılığıyla bilinmektedir. Epiktetos’un merkezi öğretisi, insanın kontrolü altında olan ile olmayanı ayırt etme ilkesi üzerinedir (prohairesis). Ona göre erdem tek gerçek iyi olup, dışsal koşullar ehemmiyetsizdir; mutlak kontrolümüz yalnızca niyetimiz ve seçimlerimizdedir. Pratik etiği, tutumların ve algının dönüşümü yoluyla ruhsal özerkliğe ulaşmayı vurgular. Bu yaklaşım, antik dönemde ve sonrasında ahlaki düşünce üzerinde geniş etkiler bırakmış; Rönesans’tan modern bilişsel-davranışçı terapilere kadar çeşitli alanlarda referans alınmıştır. Epiktetos’un sadelik ve uygulamaya dönük öğretileri, çağdaş stoacılık ve kişisel gelişim literatüründe hâlen canlı bir miras bırakmaktadır.
Sözler (72)
"Ölüm ve acı engellenemez ancak onlardan duyulan korku ve endişe engellenebilir. Kötü olan ölüm değil. Utanç verici bir ölümdür."
"Karşılaşılan zorluklar ne kadar büyükse, bunların üstesinden gelmek o kadar gurur vericidir."
"Tiranların halkına kurduğu tuzaklardan bide kendini destekledikleri fikirleri alıp öne çıkarmasıdır."
"Çoğu tiran korkarak okuyanlardan zarar göreceğini sanıp tebasını cahil bırakmayı yeğlemiştir. Oysa durum tamda tersidir. Okumuş bir kitle aydınlandığında o tiranı da aydınlatırlar o da kurtulur tiranl…"
"Güneş, ışık ve sıcağından başkalarını faydalandırmak için kendine yalvarılmasını beklemez. Sen de güneş gibi ol, beklenilen iyiliği istenilmeden yap."
"Akıl yürütme eylemlerinizin son amacı nedir? Doğru önermeler üretmek yanlışı ortadan kaldırmaktır."
"Aklı denetliyecek tek şey yine kendisidir ancak daha önemli ve gerekli olan şey düşüncelerimizi düzeltmektir."
"Gerçek mutluluğun karakteri, sürekliliği ve hiçbir engele çarpmamasıdır. Bu iki karakteri olmayan mutluluk gerçek değildir."
"Bizler spiritüel bir deneyim yaşayan insanlar değiliz. Biz insani deneyim yaşayan spiritüel varlıklarız."
"Nöbetçiler yanlarına sokulanlara parolayı sorar. Sen de öyle yap, hayaline gelen her şeye parolayı sor. Hiç baskına uğramazsın."
"Ne zaman bir koyun gibi davranmış olunur? Açgözlülük ettiğimizde, şehvetlerin peşinde sürüklendiğimizde, düşüncesiz, şiddetli ve ölçüsüz davranışlarda bulunduğumuzda."
