Epiktetos
50 - 135
Epiktetos (yak. M.S. 50–135), Antik dönemin önde gelen Stoacı filozoflarından biridir. Hierapolis’te köle olarak doğmuş, Roma’da Musonios Rufos’un öğrencisi olmuş ve daha sonra özgürlüğüne kavuşmuştur. Nero ve Domitian dönemlerinde yaşanan politik gelişmeler nedeniyle Roma’dan sürgün edilip Yunanistan’daki Nikopolis’e yerleşmiş ve burada uzun yıllar bir felsefe okulu yönetmiştir. Kendi yazılı eserleri günümüze ulaşmamış; düşünceleri ve dersleri büyük oranda öğrencisi Arrianos tarafından kaydedilen Discourses (Konuşmalar) ve Enchiridion (Elkitabı) aracılığıyla bilinmektedir. Epiktetos’un merkezi öğretisi, insanın kontrolü altında olan ile olmayanı ayırt etme ilkesi üzerinedir (prohairesis). Ona göre erdem tek gerçek iyi olup, dışsal koşullar ehemmiyetsizdir; mutlak kontrolümüz yalnızca niyetimiz ve seçimlerimizdedir. Pratik etiği, tutumların ve algının dönüşümü yoluyla ruhsal özerkliğe ulaşmayı vurgular. Bu yaklaşım, antik dönemde ve sonrasında ahlaki düşünce üzerinde geniş etkiler bırakmış; Rönesans’tan modern bilişsel-davranışçı terapilere kadar çeşitli alanlarda referans alınmıştır. Epiktetos’un sadelik ve uygulamaya dönük öğretileri, çağdaş stoacılık ve kişisel gelişim literatüründe hâlen canlı bir miras bırakmaktadır.
Sözler (72)
"Sen de güneş gibi ol, beklenilen iyiliği istenilmeden yap."
"Gerçek bir filozof başka bir ülkeye gittiği zaman kendisinden başka kimseye bel bağlar mı? Hayır bü yüzden aç kalır mı? Hayır."
"Gerçek anlamda aydınlanmış kişiler, hiçbir zaman başkalarına öykünmez. Bunun yerine onlar kendilerinin önceki halini aşmaya çalışırlar."
"Gücünü aşan rolü üzerinde alırsan, bu rolü, iyi oynamadığın gibi yapabileceğin rolü de terk etmiş olursun."
"Senin bardağını kırdıkları vakit de, komşunun bardağı kırıldığı kadar sakin olmalısın!"
"Yaşamındaki sınırlar yalnızca senin belirlediklerindir."
"Kötü kimseler özgür olamazlar."
"Korkularla üzüntülerle ve kaygılar içinde yaşayan hiç kimse özgür değildir. Ancak korkulardan üzüntülerden kaygılardan kurtulmuş olan kişiler aynı zamanda köleliktende kurtulmuş olur."
"Kimseyi övmeyen, kimseyi kötülemeyen, kimseden yakınmayan, kimseyi suçlamayan olgun insandır."
"Kurtlar gibi hayin konuk ve zararlı olmaya özeniyor bazılarımız ise aynı benzerliği bularak aslanlar gibi yırtıcı ve yabani olmaya…"
"Kendinle sürekli konuşmalısın çünkü kendine hem söyleyeceklerin hem de soracakların vardır."
"İsteklerinden yoksun olmamak düşüncesinde misin? Bu olabilir: Yalnız senin elinde olanları iste."
"İnsanları huzursuz eden olaylar değil, olaylar hakkındaki görüşleridir."
"İnsan yalnızca sahip olduğu şeyleri yitirebilir ve yalnızca sahip olduğu şeylerden acı çekebilir."
"İnsan ne fakirlikten, ne sürülmeden, ne hapisten, ne de ölümden korkmamalı, yalnız korkak olmaktan korkmalıdır."
"İnsan tasarlamayı çok seven bir hayvandır."
"Bedenin ölçüsüne bakıp da yenilmez olduğunu düşünen insanlar ahmaktır öğleyse yenilmez olan kimdir?"
"Başkalarına ait bir şeye göz koyup haset ediyorsanız, unutmayınız ki elinizdekini de yitiriyorsunuz demektir."
"Fırtınadan korkuyorsun, sanki şu koskoca denizi yutacakmışsın gibi. Oysa seni boğmaya bir fıçı su yeter."
