Epiktetos
50 - 135
Epiktetos (yak. M.S. 50–135), Antik dönemin önde gelen Stoacı filozoflarından biridir. Hierapolis’te köle olarak doğmuş, Roma’da Musonios Rufos’un öğrencisi olmuş ve daha sonra özgürlüğüne kavuşmuştur. Nero ve Domitian dönemlerinde yaşanan politik gelişmeler nedeniyle Roma’dan sürgün edilip Yunanistan’daki Nikopolis’e yerleşmiş ve burada uzun yıllar bir felsefe okulu yönetmiştir. Kendi yazılı eserleri günümüze ulaşmamış; düşünceleri ve dersleri büyük oranda öğrencisi Arrianos tarafından kaydedilen Discourses (Konuşmalar) ve Enchiridion (Elkitabı) aracılığıyla bilinmektedir. Epiktetos’un merkezi öğretisi, insanın kontrolü altında olan ile olmayanı ayırt etme ilkesi üzerinedir (prohairesis). Ona göre erdem tek gerçek iyi olup, dışsal koşullar ehemmiyetsizdir; mutlak kontrolümüz yalnızca niyetimiz ve seçimlerimizdedir. Pratik etiği, tutumların ve algının dönüşümü yoluyla ruhsal özerkliğe ulaşmayı vurgular. Bu yaklaşım, antik dönemde ve sonrasında ahlaki düşünce üzerinde geniş etkiler bırakmış; Rönesans’tan modern bilişsel-davranışçı terapilere kadar çeşitli alanlarda referans alınmıştır. Epiktetos’un sadelik ve uygulamaya dönük öğretileri, çağdaş stoacılık ve kişisel gelişim literatüründe hâlen canlı bir miras bırakmaktadır.
Sözler (72)
"Zenginin alçakgönüllü, alçakgönüllünün de zengin olması zordur."
"Sadece eğitimli olanlar özgürdür."
"Dikkatli ol ve oku, eski yaşamayan ama ölüsü eserleri bile değiştirmekte bir beis görmeyen azılı tiranların gelip geçtiğinide unutma!"
"Depremleri düşün, o sırada ölen enkazların molozların altında acımacızca ezilip param parça olan kanların fışkırdığını, yaşlı masum bebeleri ayırmaksızın sakatların ölümleri neyin imtihanıdır? Hadi sö…"
"Eğer iyi bir adam kimdir diye soracak olursan, sana iradesini görünüşlere henüz teslim etmemiş bir kişiden başkasını gösteremem."
"Eğer biz kaygı duymak istemezsek bizi kim kaygılandırabilir ki?"
"Eğer öküzlerle domuzlar konuşabilseydi, yemden başka şey düşünenlerle alay ederlerdi."
"En bariz hakikatlere teslim olmayanlarla tartışmak neye yarar? Bunlar insan değil, kaskatı taştırlar.Epiktetos, Düşünceler ve Sohbetler, Kaknüs Yayınları, 4.bs. , 2010, s. 61"
"Yarın bambaşka bir insan olacağım diyorsun. Niye bugünden başlamıyorsun?"
"İlk önce kendine ne olacağını sor, sonra ne yapmak gerekiyorsa yap."
"İnsanları tedirgin eden, olan biten değil, olan bitenle ilgili inandıkları."
"Acının rengi yok, herkes için aynı akar."
