Bayezid-ı Bistami

804 - 874

Abu Yazid Tayfur ibn Isa al-Bistami (Türkçede Bayezid-ı Bistami olarak anılır), yaklaşık olarak 8. yüzyıl sonu ile 9. yüzyıl ortalarında yaşamış olan tanınmış bir Pers tasavvuf âlimi ve mutasavvıfıdır. Bistam yöresinde doğduğu için nisbesi “al‑Bistami”dir; hayatına dair sağlam tarihsel kayıtlar sınırlı olmakla birlikte, erken dönem tasavvuf geleneğinde etkili bir manevi şahsiyet olarak yer alır. Geleneksel rivayetlerde zühd, nefis terbiyesi ve manevî aşk konularındaki öğretileri ön plana çıkar. Bayezid-ı Bistami, mistik tecrübeye dayalı vecizeleri (şathiyât) ve “fenâ” (benliği yok etme) gibi tasavvufî kavramlarıyla bilinir; kendisine atfedilen bazı söylemler zaman zaman tartışmalı olmakla birlikte, daha sonraki tasavvuf yazarları ve müridler üzerinde derin bir etki bırakmıştır. Öğretileri hem Arapça hem de Farsça tasavvuf literatüründe yer almış, pek çok menkıbe ve hikâye onun çevresinde şekillenmiştir. Bugün Bistam’daki türbesi ve adı, özellikle Sufi tarihi ve erken İslam mistisizmi çalışmaları bağlamında önemli bir referans noktası olarak kabul edilmektedir.