Cemil Meriç
1916 - 1987
Cemil Meriç (1916–1987), Türkiye’nin önde gelen deneme yazarlarından, çevirmenlerinden ve fikir insanlarından biridir. Modern Türk düşüncesinin şekillenmesinde önemli rol oynayan Meriç, kültürlerarası analizleri, Batı ile Doğu arasındaki etkileşimlere dair eleştirel bakışı ve üslubunda görülen yoğun tarihsel ve edebi birikimle tanınır. En çok okunan eserleri arasında derlemeler biçiminde yayımlanan denemeleri “Bu Ülke” dizisi yer alır; bu metinlerde millî-manevi değerler, medeniyet tartışmaları ve entelektüel eleştiriler ön plana çıkar. Edebiyat ve düşünce dünyasına katkıları çevirmenlik çalışmalarıyla da desteklenmiştir; Avrupa düşünürlerinin metinlerini Türkçeye kazandırarak fikir tarihinin yerel tartışmalarla buluşmasına aracılık etmiştir. Yazılarında tarih, edebiyat, felsefe ve sosyolojiyi birbirine bağlayan disiplinlerarası bir yaklaşım sergilemiş; dilin ve kültürün önemine dair keskin tespitleriyle kuşaklar boyunca okunmuş ve tartışılmıştır. Türkiye’deki entelektüel geleneğin şekillenmesine yaptığı katkı, akademi dışı önemli bir miras olarak değerlendirilir. Meriç, fikir hayatındaki özgün konumuyla hem eleştirildi hem takdir edildi; eserleri günümüzde de kültür-siyaset tartışmalarında atıf yapılan temel kaynaklar arasında yer alır.
Sözler (96)
"Bataklıktan göklere süzülen bir tarla kuşu gibi, kasıklarıyla düşünen ve göbekten aşağısıyla yaşayan bu azgın hergele sürüsünden uzaklaşmaya bak. Yoksa gübresin, leş gibi gübre…"
"Entelektüel, dünyayı her gün yeni baştan kurabileceğine inanan adamdır, Descartes'tan beri aklın ve idrakin cihanşümul olduğunu anlamıştır."
"Düşünce Şüpheyle başlar. Düşünce, tezatlarıyla bütündür. Zıt fikirlere kulaklarımızı tıkamak, kendimizi hataya mahkûm etmek değil midir?"
"Ve sevmek. Avam için din, kendi gibi düşünmeyenleri yok etmek hürriyetidir. Nazif dinim kinimdir diyordu. Bir Asur kâhini hortlamış, bir Asur kâhini. Kinle bağdaşan bir din, din olmaktan çıkar."
"İnsanlık bir merdiven basamaklarından çıkar gibi yükselmez. Zıplamalar, hep aynı istikamete yönelmiş değildir. Zar atar insanlık, kâh kazanır, kâh kaybeder."
"Hint'i tanımak zorundayız. İnsanlığın irfan ve idrakine istikamet veren iki yaratıcı millet var: Hint ve Yunan... Biz bu iki ülkenin merkezindeyiz. Akdeniz Doğu ile Batı'nın zifaf yatağı..."
"Sermayedara "işveren" payesini tercih eden bir cemiyet elbette ki liberalizmi takdis etmektedir... Tanrı gibi bir velinimet."
"Türk aydını yangından kaçar gibi uzaklaşıyor memleketten. Hayır, kirlettiği bir odadan kaçar gibi... 1963 Türkiye'si Voltaire'lerin Fransa'sından yüz kere daha hür. Voltaire'ler nerede?"
"Uzviyi ulvileştirmek bakırdan altın imal etmek gibi hayal. Hayatımıza salgı bezlerimiz hükmediyor. Şuurun karanlık bölgelerinden yükselen çığlıkları susturamıyoruz. Çığlık homurtu oluyor nihayet. Homu…"
"Nihayet medrese ve saray. Efendilerinin her cinayetine eli titremeden fetva veren yıkılış çağlarının uluma-yı rüsumu: Mensuplarını herhangi bir vatandaş gibi askere yollamaz, ezelî zillet içinde, bu z…"
"Onlar için Anadolu yoktur, İstanbul yoktur, Türkiye yoktur, üzerinde insanların gözyaşı döktüğü, sefalet çektiği, didindiği bir dünya yoktur."
"Neden vakur Juvenal okunmuyor? Niçin Lükres'in erkek sesi insanlığın ufkunda çınlamaz oldu?"
"Realiteyi görmemek için dini, sanatı, aşkı yaratmışız. Faustun susuzluğu sonsuz bir çölünkinden farksız."
