Charles Sanders Peirce
1839 - 1914
Charles Sanders Peirce (1839-1914), Amerikalı filozof, mantıkçı, matematikçi ve bilim insanıdır. Modern pragmatizmin kurucu figürlerinden biri olarak kabul edilir; kendi terimiyle “pragmaticism”i geliştirerek kavramların anlamını pratik sonuçlarıyla ilişkilendirmiştir. Ayrıca göstergebilim (semiotik) alanının sistematik kurucularından biridir; işaretleri ikon, indeks ve sembol olarak üçlü bir ayrımla inceleyerek iletişim ve anlam kuramına sağlam bir ontolojik ve metodolojik temel kazandırmıştır. Mantık alanında varoluşsal grafikler (existential graphs) gibi özgün formal sistemler üretmiş ve kıyas, olasılık ile bilimsel yöntemin felsefesi üzerinde derin etkiler bırakmıştır. Peirce’in yaşamı akademi ve devlet hizmeti arasında geçti; bilimsel çalışmaları ve Amerikan Kıyı ve Jeodezi Servisi’ndeki görevleriyle pratik ölçme ve deney metodolojilerine katkı sağladı. Hayatı boyunca maddi sıkıntılar ve mesleki tanınma eksikliğiyle karşılaşsa da fikirleri, William James, John Dewey gibi çağdaşları ve daha sonra gelen 20. yüzyıl felsefesi ile mantık çevreleri tarafından benimsendi ve geliştirildi. Günümüzde Peirce, felsefe, mantık, dilbilim ve bilişsel bilimler kesişimindeki disiplinler arası çalışmalara temel teşkil eden bir düşünür olarak anılmaktadır.
Sözler (22)
"İnsan ölümsüz olsaydı, güvendiği her şeyin güvenine ihanet etmesi gereken günü görecek ve eninde sonunda umutsuz sefalete geleceğinden emin olabilirdi. Sonunda her iyi servet, her hanedan gibi her med…"
"Bir görüş eninde sonunda pratik bir inancın belirlenmesine gidebilirse, şimdiye kadar kendisi pratik bir inanç haline gelir; ve saf metafizik jargon ve gevezelik olmayan her öneri, pratikte olası bir …"
"Bir fikir oluşturmak için üç unsur gider. Birincisi, bir duygu olarak içsel kalitesidir. İkincisi, diğer fikirleri etkilediği enerjidir. Üçüncü unsur, bir fikrin diğer fikirleri beraberinde getirme eğ…"
"Nihayetinde araştıran herkes tarafından kabul edilmek için kararlaştırılan görüş, gerçek ile kastettiğimizdir ve bu görüşte temsil edilen nesne gerçektir. Gerçekliği bu şekilde açıklarım."
"Esas olarak vicdanın en yüzeysel ve yanıltıcı olan bölümüne (bizim nedenimiz) değil, derin ve emin olan, içgüdüsel olan bölüme bağlı olmalıyız."
"Sürekli olarak beklentileri üzerinde yaşayanların gerçek durumlarının gerekliliklerinden habersiz oldukları yaygın bir gözlemdir."
"Ne düşündüğümüzü bilmek, kendi anlamımızın efendileri olmak, büyük ve ağır düşünceler için sağlam bir temel oluşturacaktır."
"Karmaşık bir hipotezi denemeden önce, basitleştirmenin gerçekleri eşit derecede iyi açıklayamayacağından emin olmalısınız."
"Orada farkına varılan nokta düşünce eyleminin kuşkunun etkisiyle ortaya çıktığı ve inanca varıldığında son bulduğudur."
"İnancın özü bir alışkanlığın oluşturulmasıdır; ve farklı inançlar ortaya çıktıkları farklı eylem biçimleriyle ayırt edilir."
"Lanet olası beynimde diğer insanların düşündüğü gibi düşünmemi engelleyen bir bükülme var."
